Run for your life

In december houden de Verenigde Naties in Parijs een belangrijke klimaatconferentie, COP21. Gedurende twaalf dagen praten wereldleiders over de toekomst van Moeder Aarde. Voor veel mensen zijn klimaatverandering en milieuvervuiling echter nog steeds een ver-van-hun–bed-show. Om mensen, bedrijven en politici op te roepen hun verantwoordelijkheid te nemen voor het klimaat en onze aardkloot, heeft het Zweedse Riksteater een estafetteloop van Kiruna naar Parijs op poten gezet: Run for your life.

Run for your life vertelt de verhalen van 1000 mensen die ieder een stukje van de 4500 kilometer naar Parijs rennen. Iedere deelnemer vertelt zijn eigen verhaal en persoonlijke rede waarom hij/zij rent voor haar leven. Morgen, maandag 9 november om 12.15, start de eerste vrouw in Kiruna met in haar hand een arctische steen. Deze steen gaat van hand tot hand, dag en nacht, totdat de laatste renner haar 21 dagen later aflevert in Parijs.
Ik ben één van de gelukkigen die mag rennen; dinsdag rond 16.00 begin ik aan mijn 13,3 kilometer richting Parijs.
De estafetteloop is live te volgen via de internetsite van Run for your life. www.runforyourlife.nu

run for your life

Kanoparadijs Karats

kano-karats-view

kano-karats-pimPim en de vis, één van mijn eerste kinderboekjes. Een boekje met simpele tekeningen en idem dito tekst over de belevenissen van kabouter Pim, een vis en een mus. Ik heb niet tegen hem gezegd dat hij mij aan kabouter Pim doet denken; in Zweden bestaat kabouter Pim niet. Misschien vat hij het verkeerd op. Pim, zo noem ik hem, leerde ik in het koffiehuis kennen. Een kleine gedrongen 70-plusser, die oogt als iemand die zijn dagen in de bibliotheek en met handwerk slijt. Een deel van zijn tijd besteedt hij inderdaad aan handwerk en in de bieb, een ander deel brengt hij overwegend buiten door. Pim is een doorgewinterde fietser, kanoër en visser en goed op de hoogte van de wonderlijke wereld van de flora en fauna. Daarnaast is hij een fervent sportliefhebber en volgt hij met grote interesse mijn ski- en hardloopvorderingen op de voet. Zo nu en dan krijg ik tips van hem, bruikbare tips.

kano-karatsmeerPim en ik besloten om samen en kanotocht te maken op het Karats meer; een paradijs voor kanoërs en vissers. In een volgepakte Canadese kano van Jokkmokkguiderna peddelden we op een druilerige maandagmiddag het schitterende Karats meer op. Het regenfront was overgewaaid en met de wind in onze rug begonnen we aan onze tocht. De rustige start was van korte duur.

Al snel werd de wind sterker en de golven hoger. Met alle kracht peddelde ik zo hard mogelijk, mijn blik gericht op een tiental grote steenblokken die uit het water staken. Het leek alsof we recht op de enorme stenen afgingen. Snel keek ik achterom naar stuurman Pim om te informeren wat hij van plan was. Het leek hem verstandig om de kortste weg te nemen om zo snel mogelijk aan land te komen, wat inhield dat we dicht langs de stenen voeren. De golven kwamen van links en drukten ons naar de stenen aan onze rechterkant. Ik peddelde met m’n blik op oneindig om aan de stenen voorbij te komen. Op een gegeven moment hoorde ik Pim roepen: ”Rian, stop nu, het is goed zo!” Ik keek achterom en zag tot mijn verbazing een natte Pim zitten. Op mijn vraag hoe hij zo nat was geworden begon hij hartelijk te lachen: ”Omdat jouw techniek meer weg heeft van sneeuwscheppen dan van peddelen.” Ik had hem met mijn fanatieke gepeddel natgegooid. kano-karats-steen

kano-karats-tentEenmaal aan land maakten we vuur om ons om te warmen en ons avondmaal te bereiden. Op het menu stond Jokkmokks korv (worst uit Jokkmokk), aardappelpuree en courgette, met koffie en chocola als toetje. Toen de wind later op de avond ging liggen, peddelden we naar een strandje met goede tentplekken. Pim zette zijn tent een eind bij mij vandaan op; hij is een enorme snurker.

kano-karats-kano Na een heftige eerste dag volgden dagen met een stralende zon aan een bijna strakblauwe hemel. Geen stress, geen haast , geen tijdschema; we peddelden, visten, fotografeerden en vonden mooie plekjes aan land voor onze pauzes; vuurtje maken, vis bakken, koffie koken en even een uilltje knappen zijn belangrijke momenten voor een Zweed. Na jaren van ’marcheren’ door de Alpen met Duitse vrienden, vind ik de Zweedse stijl een verademing.

kano-karats-vlagzalm Het vissen heb ik, op een klein detail na, volledig onder de knie. Of eerlijk gezegd een toch wel groot detail; ik raak in de stress als ik een gevangen vis van de haak moet halen. Ik had meer ’visgeluk’ dan Pim en al snel kreeg ik tot Pim’s grote enthousiasme een flinke vlagzalm aan de haak. Onder aanmoediging van Pim haald ik de vis in en op het moment dat ik de spartelende vis van de haak zou halen, kreeg ik paniek en begon ik tegen Pim te roepen: ”Nee, jij moet ’em pakken. Pak ’em dan, pak ’em!!” Pim schoot door mijn geschreeuw in de stress en liet pardoes de mooie vlagzalm terug in het water vallen. kano-karats-vis Verbaast keek hij de wegzwemmende vis achterna en mompelde ’ dat was niet de bedoeling’. Vervolgens begonnen we beide luid te lachen. De volgende keer ging het goed. Ik hield mijn mond en Pim pakte in alle rust de vis van de haak. Die avond aten we vlagzalm.

Tijdens onze terugreis concludeerde Pim dat we een goed team vormen en dat we ons de volgende keer aan een langere tocht wagen. Grinnekend voegt hij toe: “Maar dan moet je wel je eigen vis van de haak halen.”

kano-karats-rian

kano-karats-vuur

Bergen in vogelvlucht

helikopter-157-red
Om 7 uur ’s morgens is het 6 graden en het eerste wat ik doe als ik ’s avonds thuis kom, is de kachel aanmaken. Conclusie: het is een bar en boos koude zomer in Lapland. Op internet vergaap ik mezelf aan zonnige reisbestemmingen als Jamaica en de Bahama’s en zie ik mezelf na een warme strandwandeling een enorme cocktail drinken met minstens twee van die kleine kleurige parasolletjes, relaxt liggend in zo’n hippe loungestoel. Vanavond ga ik de dansvloer onveilig maken met zo’n bronsgebruinde macho in de meest…Rian….Rian ….RIAN! Langzaam ontwaak ik uit mijn fijne dagdroom en zie ik Kuifje staan in z’n versleten wollen trui. “Als het zaterdag enigszins goed weer is gaan we een helikoptervlucht maken.” Plotseling ben ik klaarwakker. Een helikoptervlucht, in de bergen, dat is een andere droom van mij. Laat het alsjeblieft goed weer zijn, alsjeblieft!

helikopter-051-red-3
helikopter-057-red-4
helikopter-079-red-8Het was goed weer, althans, goed genoeg om te zien wat zich beneden ons bevond. Kuifje had familie op bezoek en hij wilde hen het ‘Land in het Midden’ laten zien. Terwijl ik mezelf vastgesp in m’n stoel gaat het tunetje van The A-team door mijn hoofd; super spannend. Deze unit van the army special forces had zelfs een drie maanden oude baby, baby Face, aan boord. Voorzien van speen en speciale kinder gehoorbeschermers stond baby Face z’n mannetje, zittend op zijn moeders schoot.
helikopter-redDe basis van Fiskeflyg in Kvikkjokk verdween langzaam uit zicht en al snel bekroop mij een gevoel dat ik altijd in de bergen heb; het gevoel van oneindigheid. Bergen, bossen, meren, moerassen en delta’s lopen in elkaar over. Op het grote moeras in ‘Het land in het Midden’ maakten we een tussenlanding. Kuifje wilde wat spullen droppen voor het komende jachtseizoen. Terwijl hij uit de helikopter klom riep ik hem, geheel in The A-team stijl, na: “All clear, I cover you!” Verbaasd draaide hij zich om: “Wat zeg je!?” helikopter-063-red-5Ja, laat maar Kuifje, ren nou maar. Via Peuraure, Skaite en de Samische nederzetting Lastak vlogen we terug naar Kvikkjokk. Ik wilde nog niet landen. Ik wilde verder vliegen over de bergen, helemaal naar Noorwegen. De bergen die nog steeds bekleed zijn met een pak sneeuw. Waarschijnlijk wordt het daar dit jaar geen zomer. helikopter-073-red7
helikopter-092-red Kvikkjokk

Laatste skitocht door winters Lapland

Mijn ski’s staan inmiddels opgeborgen in de schuur. Expeditie Bouwmateriaal was de laatste skitocht van het winterseizoen. Op een woensdagnacht stonden we aan de rand van het Saggat meer en werd ons duidelijk dat een oversteek niet meer mogelijk was. Het ijs had inmiddels het land losgelaten en vertoonde in het midden van het meer donkere plekken. Een snelle oversteek konden we dus vergeten; in plaats daarvan begonnen we aan de lange tocht door het bos. Door ’s nachts te skiën hoopten we op een hard bevroren sneeuwlaag, maar helaas bleef het deze nacht ruim boven nul. Het werd een pittige tocht door zware natte sneeuw; het smeltwater had kleine kabbelende beekjes veranderd in brede woeste beekjes waardoor we genoodzaakt waren bruggen te bouwen. Het leek alsof we nooit het ‘Land in het Midden’ zouden bereiken; na ruim 14 uur skiën zagen we eindelijk een vriendelijk hutje, midden in de zon. De honden rolden zich op, wij rolden ons op; binnen korte tijd bevond iedereen zich in een diepe slaap.

Het leven in een hut is heerlijk simpel. Degene die het eerste wakker wordt gaat uit bed om de houtkachel aan te maken en een pan gevuld met sneeuw op de kachel te zetten, om vervolgens weer in bed te kruipen en er pas weer uit te komen als het behaaglijk warm is. Onze dagen vullen we met bouwen/schilderen, skitochten, lezen, luieren, zonnen en fantaseren hoe het zou zijn om de rest van ons leven in een berghut te wonen.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Rendiertrek

rendiertrek
In maart en april beginnen de rendieren aan hun trek terug naar de bergen. De sneeuw- en voedselcondities bepalen wanneer de migratie richting hun zomerweides en het gebied waar de vrouwtjes hun kalf krijgen, begint. De rendierkoeien bevallen jaar in jaar uit rond dezelfde tijd en in het hetzelfde gebied. De weken voor en tijdens het kalven zijn gevoelig in die zin dat de rendierkoeien niet gestresst mogen raken. Zij kunnen door stress een miskraam krijgen of hun nieuwgeboren kalf in de steek laten. Het is dus uiterst belangrijk dat de trek zo rustig mogelijk verloopt, en niet zoals in het tenenkrommend onsympatieke boek van Karin Anema, met de titel De laatste grens, wordt beschreven:

Opgejaagd door brullende sneeuwscooters snellen duizenden rendieren met kletterende hoeven over hard bevroren sneeuw door verblindende sneeuwlandschappen. Door gierende wind, bijtende kou, dagenlang, nachtenlang.

Fotograaf en filmer Tor Lundberg Tuorda maakte twee dagen geleden een korte film van de rendiertrek over het meer in Randijaur, waar hij woont. Zonder opgejaagd en brullend, gewoon puur en indrukwekkend, zoals het is.

Werelderfgoed Laponia

laponia2
Sinds 1996 staat Laponia op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Dit gebied draagt de sporen van de vroege geschiedenis van de aarde en tevens van de mens. Laponia is volgens Unesco een uitstekend voorbeeld van hoe de aarde, in het bijzonder geologisch, is geëvolueerd en van de ecologische en biologische veranderingen die vandaag de dag plaatsvinden. Het gebied dat sinds de prehistorie wordt bewoond door de Sami mensen is één van de best bewaarde voorbeelden van nomadische gebieden in Noord-Scandinavië. Het is zelfs het grootste gebied ter wereld, en één van de laatste, dat een voorouderlijke manier van leven kent op basis van seizoensgebonden verplaatsing van vee (rendieren).
laponia1

In hetzelfde jaar werd direct begonnen met het opstellen van een beheerplan voor het Werelderfgoed Laponia. De wensen en belangen van de betrokken partijen, het provinciebestuur, Samen organisaties en de gemeentebesturen van Jokkmokk en Gallivare, lagen zover uit elkaar dat een beheerplan niet op tafel kwam. Het provinciebestuur kreeg van de regering de opdracht om te bemiddelen tussen de Samen organisaties en de gemeenten Jokkmokk en Gallivare, echter zonder resultaat. De partijen werden het niet eens. Negen jaar later kwam in 2005, onder leiding van de toenmalige voorzitter van de provincie, een doorbraak. De partijen kwamen overeens dat Laponia zou worden bestuurd door een lokaal gevestigde organisatie met een Samen meerderheid in het bestuur. Tevens werd besloten dat alle besluiten bij consensus zouden worden genomen. Uiteindelijk werd in 2011 de organisatie Laponiatjuottjudus gevormd en nog geen jaar later droeg het provinciale bestuur het beheer van Laponia over aan de nieuw gevormde organisatie.

Voor bezoekers werd in september van dit jaar het gebouw van naturum Laponia, genaamd Snöfällan, geopend in Stora Sjöfallet. Dit centrum geeft informatie over de geologie van de omgeving, flora en fauna en over de culturele geschiedenis van het gebied.
Ik heb nog geen kijkje genomen in het informatiecentrum, maar ik laat het weten als ik er ben geweest. Uiteraard ben ik wel in de bergen van Laponia onderweg geweest en daar heb ik één woord voor: Magisch. Ik wil jullie een stukje magie meegeven via onderstaand filmpje.