De beer of de eland

Als in een flits schiet de rode polo de oprit op. Ik zie hoe Gurra uit zijn auto springt en met grote passen naar de deur loopt. ‘Och jee, er is iets met zijn hond Snotte’, is mijn eerste reactie. Op dat moment zie ik de snuit van Snotte door de half open autoruit. Niets met Snotte dus. Gurra stapt binnen en begint meteen opgewonden te vertellen over verse sporen van een eland met kalf en een beer. Hij is nog niet uitgesproken of ik stap in mijn laarzen en loop met de camera in m’n hand naar zijn auto. Tika springt bij Snotte op de achterbank en beide honden hebben moeite hun balans te houden als Gurra met een flinke swieper achteruit rijdt.


Hij trapt het gaspedaal flink in en op de snelheidsmeter zie ik dat we met 70 km/u over de kleine bosweg schieten. Aangezien geen van de meters in de oude polo naar behoren werkt, kan de snelheid ook lager of hoger hebben gelegen. Ik probeer de gordel te pakken, maar deze werkt duidelijk ook niet naar behoren. Geen gordel dus. Tika en Snotte zijn blij elkaar te zien en rollen over de achterbank. Snotte probeert met zijn stramme oude lijf over de leuning bij mij op schoot te klimmen; ik zit op zijn stoel. Ik probeer hem met alle macht terug te drukken. Nu wil Tika ook bij mij op schoot; met mijn hand tegen haar hoofd gedrukt houd ik haar tegen terwijl Snotte een nieuwe poging doet om bij Gurra op schoot te gaan zitten. Hardhandig druk ik beide honden terug terwijl de kleine polo nog steeds met hoge snelheid over de bosweg stuitert. Opeens staan we stil. Ik stap uit en zie inderdaad sporen van een eland, een kalf en een beer. Aan de kleine pootafdruk te zien is het een jonge beer. Met de auto volgen we de sporen en na ongeveer een halve kilometer verdwijnen ze het bos in. Ik loop een stuk het bos in, maar zie niets meer. Geen idee wie die dag geluk heeft gehad; de beer of de eland.

Verdronken elanden en rendieren

De afgelopen weken zijn de rendieren naar Vajmat gekomen. Zoals voorgaande jaren kwamen ze in grote trailers en werden op nog geen 100 meter van mijn huis vrijgelaten. Nu woon ik tot eind april tussen de rendieren.

Ik kan mij nog een tragisch voorval herinneren van mijn eerste winter in Jokkmokk. In november 2009 trok een kudde van zo’n 3000 rendieren uit de bergen naar hun winterverblijf in de lager gelegen bossen. De kudde volgde de eeuwenoude migratieroute over het meer Kutjaure, begeleid door rendierhouders op sneeuwscooters die voor de jaarlijkse trek controleren of het ijs op de meren dik genoeg is. Normaal gesproken volgen de rendieren elkaar als in een slinger over het meer. Op deze onfortuinlijke dag brak de slinger; de voorste rendieren waren bijna aan de overkant toen iets hen deed schrikken. Zij draaiden om en renden terug. In een fractie van een seconde raakte de hele kudde in paniek en renden de dieren in volle gallop over het meer. De rendierhouders stonden machteloos toen door de grote druk het ijs onder de hoeven van de dieren brak en honderden rendieren in het ijskoude water verdwenen. Ruim 200 dieren verdronken voor de ogen van de rendierhouders, die geen schijn van kans hadden om hen te helpen. Een tragedie in vele opzichten. rendieren

De wintertrek levert niet alleen gevaren op voor rendieren.
In het voorjaar van 2001 deed een scooterbestuurder een lugubere vondst in het meer Skalka, ten westen van Jokkmokk. Hij vond 12 verdronken elanden. Later op de dag vond de politie een paar honderd meter van de verdronken dieren nog een groep omgekomen elanden; totaal waren 21 elanden verdronken. De dieren zijn vermoedelijk aan het einde van de herfst door het ijs gezakt tijdens hun trek vanuit de bergen naar bosland, waar zij overwinteren. Skalka is een gereguleerd meer; verschillen in de waterstand zorgen voor zwak ijs.

De rode neus van rendier Rudolph

Met nog maar drie weken te gaan heerst er een koortsachtige drukte in het huis van de kerstman in het hoge noorden. De kerstelfjes zijn druk bezig met de verlanglijstjes van de kinderen en het verzorgen en trainen van de rendieren. Op kerstavond moet het sledeteam fit genoeg zijn om met de kerstman door de donkere poolnacht te vliegen en op tijd alle cadeautjes af te leveren. Rendier Rudolph, met zijn glanzende rode neus, heeft de belangrijke taak het team van de kerstman te leiden. Maar waarom is de neus van rendier Rudolph zo rood? rudolph

Nederlandse en Noorse wetenschappers deden onderzoek en kwamen tot de conclusie dat Rudolph zijn rode neus te danken heeft aan een extreem goede doorbloeding. De snuit van een rendier bevat 25% meer bloedvaten dan de neus van een mens, waardoor het aantal rode bloedcellen in de neus van een rendier zeer hoog zijn. Die rode bloedcellen beschermen de neus tegen bevriezing en houden de temperatuur van de hersenen stabiel.

Rudolph moest tijdens één van de testen op een loopband rennen. De onderzoekers keken met een thermografische camera naar de temperatuurverdeling in het lichaam van rendier Rudolph en zagen dat zijn neus helemaal rood werd. Met deze goed uitgeruste neus van Rudolph op kop houdt zelfs een poolstorm het sledeteam van de kerstman niet tegen. (bron: Scientias)

Rudolph, the red-nosed reindeer
had a very shiny nose
and if you ever saw it
you would even say it glows

rudolph-reindeer

De ontmoeting

Soms gebeurt het als je het totaal niet verwacht. Jussi en ik hadden onze dag op de berg Jarre doorgebracht. Tijdens de terugreis gebeurde het: Uit de kant van de weg schoot een gestalte omhoog, recht over mijn auto. Ik trapte op de rem en keek door het raam schuin omhoog. Het leek alsof onze blikken elkaar kruisten, van mij en de machtige steenarend. Met grote krachtige slagen gleedt hij als in slow motion over mijn auto. Ik zag zijn felle ogen, grote gekromde snavel en enorme klauwen. Een moment zat ik als verdwaasd aan mijn stoel gekluisterd, maar toen greep ik mijn camera van de passagiersstoel en sprong ik uit de auto. Met luid bonkend hart rende ik als een bezetenen door een strook bos tot aan de rand van een meer. Ik zag de steenarend aan de overkant van het meer langzaam uit het zicht verdwijnen. Nu had ik mijn camera nodig, die met waterschade in de reparatiekamer van Nikon ligt. Mijn oude camera deed zijn best, maar het resultaat is magertjes. Zelf vergeet ik nooit meer de blik van de steenarend, door mijn autoruit.

steenarend